Biblioteca comunale di Maglie

Biblioteca comunale di Maglie

La biblioteca comunale "Francesco Piccinno" di Maglie è la più antica istituzione pubblica della Puglia: essa trae la sua origine nell’ottobre 1666 a partire da una donazione di 2.000 volumi fatta dall’arciprete Francesco Piccinno (1623-1685), figura di primo piano nella storia ecclesiastica e civile del ‘600 magliese. Le Costituzioni redatte dal Piccinno, l’atto fondante della biblioteca, rappresentano il primo documento in Puglia sull’organizzazione interna ed esterna di un istituto bibliotecario: in particolare, nel caso specifico, all’art. 5 viene specificato che la biblioteca deve essere di pubblica lettura, riservata non solo all’utenza cittadina ma anche a quella “forestiera”.

Successivamente la biblioteca ebbe modo di arricchirsi grazie alla donazione, nel 1730, di Ignazio Ricci, giureconsulto ed ecclesiastico "in fama di mago". Alla raccolta si aggiunsero i suoi testi (1.116 volumi per 800 opere), un patrimonio bibliografico alquanto vario ed indipendente rispetto ai limiti e alle censure dell’Index librorum prohibitorum con singolari presenze di testi che testimoniano una curiosità intellettuale aperta ed orientata verso le settecentesche prospettive laiche, illuministiche filosofiche, più che teologiche, ma anche verso le nebulose tardorinascimentali e barocche della magia, dell’ermetismo, dell’occultismo, dell’esoterismo, nonché la presenza di alcuni libri proibiti che dimostrano come questo personaggio prendesse le dovute distanze dalla disciplina rigidamente controriformistica o, più in generale, da ogni censura sinodale alle conquiste del libero pensiero.

La biblioteca, che nel frattempo aveva assunto la denominazione "Piccinno-Ricci", cadde nell’abbandono fra Sette e Ottocento.
Il 1881 rappresenta l’inizio di un nuovo corso nella storia di Maglie: dal 1879 al 1882, Pietro Pellizzari impiantava la tipografia del Convitto, denominata Tipografia del Collegio Capece nel 1881, poi Tipografia Capece; nello stesso anno, in conseguenza delle iniziative che il nuovo Stato unitario aveva attivato per promuovere la crescita della cultura e della ricerca storica nelle varie città d’Italia, l’istituto Capece fondò "una raccolta di libri", che accolse in essa, nel 1891, il patrimonio della biblioteca circolante Ugo Foscolo: quest’ultima, voluta e fondata, nel 1889, da Giuseppe Signorini, appare come un dono, fatto al pubblico, del patrimonio librario del fondatore, 908 unità bibliografiche, dato il carattere enormemente lontano da altre biblioteche sorte e non impiantate poiché ne emerge un carattere prevalentemente borghese, letterario, classicistico con aperture alla cultura straniera di impronta filosofica (Kant, Locke, Voltaire, Rousseau) e letteraria (Balzac, Byron, Shakespeare, Goethe, Cervantes, Dumas).
Nel 1896 il Comune deliberò che tutte queste raccolte venissero comprese in un unico istituto comunale, accogliendo inoltre anche le raccolte bibliografiche dei soppressi conventi dei Conventuali di Maglie, dei Cappuccini di Tricase, Diso, Alessano, degli Alcantarini di Martano e di Squinzano assegnate a Maglie dal Ministero della Pubblica Istruzione, trovando posto, in tal modo, i diversi fondi nei locali del palazzo Capece.

Il 2 aprile 1916 si inaugura finalmente l’apertura al pubblico della biblioteca e nello stesso anno il fondo antico della biblioteca ebbe modo di arricchirsi, grazie alla donazione di Paolo Tamborino, di numerose secentine e settecentine.

Ricca di un patrimonio di oltre 30.000 volumi, ampliatosi nel corso dei secoli, il patrimonio antico annovera 5 antichi incunaboli, 705 edizioni del XVI secolo comprendente diverse edizioni di Aldo Manuzio e oltre 1.000 pregevoli pubblicazioni del Sei-Settecento sia di carattere nazionale, internazionale che prettamente di carattere salentino per la presenza di opere di Pietro Micheli, del Mazzei, del Chiriatti e del Viverito.

I volumi confluiscono in gran parte dalle stamperie italiane (Venezia - molte le aldine - Roma, Treviso, Firenze, Milano, Torino, Napoli, in particolare), in buona parte da quelle europee (Basilea, Lione, Parigi, Anversa, Amsterdam, Strasburgo, Magonza, Colonia, Monaco, Hanau, Francoforte, Norimberga, Barcellona, Lisbona, Lipsia, Avignone) e in minima parte dalle salentine.

Di carattere estremamente variegato, il fondo antico si caratterizza per la presenza di testi di giurisprudenza, di antichità classica, medievale, rinascimentale, di storia, di filosofia, di astrologia, geografia, magia, manuali e trattati di retorica, grammatica stilistica, di strumenti linguistici, come dizionari e opere di carattere enciclopedico.

 

 

Lista delle opere
Patrimonio di Maglie
E' possibile effettuare una ricerca tra le opere filtrando per titolo, autore e anno.
Titolo:
Diuini vatis abbatis Joachim liber concordie noui ac veteris Testamenti: nunc primo impressus: & in lucem editus : opus equidem diuinum ac aliorum fere omnium tractatuum suorum fundamentale diuinorum eloquiorum obscura elucidans: archana referans: necnon eorundem curiosis sitibundisque mentibus non minus satietatem afferens
Anno:
1519
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Ioachim : Florensis
Titolo:
Diomedis opus quam plurimis erroribus purgatum. Probi Instituta artium, quae in aliis desunt. Cornelius Fronto De nominum uerborumque differentiis nuper adiectus ...
Anno:
1519
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Diomedes : Grammaticus
Titolo:
Al. Tibulli elegiarum libri quatuor: una cum Val. Catulli epigrammatis: necnon et Sex. Propertii libri quatuor elegiaci: cum suis commentarisjs [...] CyllaenijVeronensis in Tibullum: Parthenij et Palladij in Catullum et Philippi Beroaldi in Propertium. Habes insupewr emendationes in ipsum Catullum per Hieronymum Avancium Veronensem
Anno:
1520
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Tibullus, Albius
Titolo:
Auli Flacci Persij ... Opus emendatum. Interpretantibus Ioanne Baptista Plautio: Cornutoque philosopho: eius praeceptore: necnon Ioanne Britannico Brixiano: ac Bartholomeo Fontio: viris eruditissimis: cum suis figuris: & vtilissimis apostillis. Insuper alphabetica tabula: nuper apposita: quae omnia scitu digna mirifice complectitur
Anno:
1520
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Persius Flaccus, Aulus
Titolo:
Formulare aduocatorum et procuratorum Romane curie et regij perlamenti practicam secundum intra communia clarissime ostendens
Anno:
1520
Luogo di pubblicazione:
Parigi
Titolo:
Hoc volumine continentur. Macrobii interpretatio in somnium Scipionis a Cicerone confictum. Eiusdem Saturnaliorum libri septem. accuratius recogniti. In quibus graeca suis cum acentibus suo nitori restituta reperiuntur. Haec omnia Nicolaus Angelius uir apprime eruditus summa diligentia correxit. imprimique curauit
Anno:
1521
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Macrobius, Ambrosius Aurelius Theodosius
Titolo:
Stephani Nigri Elegantissime è graeco authorum subditorum traslationes. uidelicet. Philostrati Icones. Pythagorae Carmen aureum Athenaei Collectanea Musonij philosophi Tyrij De principe optimo Isocratis de regis muneribus oratio & alia multa scitu digniss. & rara inuentu, quae uersa pagina lector bone lubens, & gaudens inuenies
Anno:
1521
Luogo di pubblicazione:
Milano
Autore:
Negri, Stefano <1498fl.>
Titolo:
Petri Alcyonii Medices. Legatus. De exsilio
Anno:
1522
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Alcionio, Pietro
Titolo:
Guillielmi Budaei ... libri 5. de asse, & partib. eius post duas Parisienses impressiones ab eodem ipso Budæo castigati, idque authore Io. Grolierio Lugdunensis christianissimi Gallorum regis secretario, et Gallicarum copiarum quæstore, cui etiam ob nostram in eum obseruantiam à nobis illi dicantur
Anno:
1522
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Budé, Guillaume
Titolo:
Boetius De consolatione. En lector candidissime Seuerini Boetij de consolatu philosophico deque disciplina scholastica diuina ... opuscula: Nouissime cum sancti Thomae ... commentarijs necnon Ascensij Badij grammatici diligentissimi. Addito Quintiliani capite de discipulorum officio cum ipsius Ascensij expositione dilucidissima. Addito etiam duplici indice abecedario ordine indicante ...
Anno:
1524
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Boethius, Anicius Manlius Torquatus Severinus
Titolo:
Tullius De officijs cum commentarijs. Officiorum Ciceronis libri tres cum commentarijs Petri Marsi: ... atque cum commentarijs Maturantij & Ascensij. Dialogus de amicitia cum commentarijs Petri Marsi ... atque Omniboni & Ascensij. Dialogus de senectute cum commentarijs Petri Marsi ... atque Martini Philetici & Ascensij ...
Anno:
1525
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Cicero, Marcus Tullius
Titolo:
Expositio titulorum. Expositiones siue declarationes omnium titulorum iuris tam ciuilis quam canonici, per Sebastianum Brant collectae & reuisae. Et de modo studendi in vtroque iure: cum nominibus omnium scribentium in iure
Anno:
1526
Luogo di pubblicazione:
Lione
Autore:
Brant, Sebastian <1458-1521>
Titolo:
D. Iacobi Perem de Valentia ... Diuine plane expositiones in centum et quinquaginta Psalmos Dauidicos: quos omnes a Dauid prophetice compositos ad illustrationem fidei nostre conuincit. Cantica ferialia in Byblijs contenta. Cantica euangelica. Benedictus. Magnificat. ... Adiectum est nuperrime Symbolum Athanasij cum aurea eiusdem expositione. ... Cum indice in totum opus
Anno:
1526
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Perez de Valencia, Jaime <1408-1490>
Titolo:
Claudii Ptolemaei Pheludiensis Alexandrini Almagestum seu magnae constructionis mathematicae opus plane diuinum Latina donatum lingua ab Georgio Trapezuntio ... Per Lucam Gauricum Neapolit. ... recognitum anno salutis 1528 labente
Anno:
1528
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Ptolomaeus, Claudius
Titolo:
Iustini historici clarissimi In Trogi Pompeij historias libri quadragintaquattuor, summa diligentia recogniti & illustrati. Quibus adiecimus certo consilio, Sex. Aurelium Victorem, qui Caesarum vitas a D. Augusto ad Theodosium vsque, historia prosequutus est. Cum indice
Anno:
1530
Luogo di pubblicazione:
Parigi
Titolo:
Dialogi aliquot Ioannis Ra, Textoris Niuernensis hactenus non editi, studiose iuuentuti vtiles & iucundi. Adiecta sunt animi gratia eiusdem epigrammata aliquot non inutilia
Anno:
1530
Luogo di pubblicazione:
Parigi
Autore:
Textor, Jean Tixier <seigneur de Ravisi>
Titolo:
P. Ouidii Nasonis Heroides commentantibus Ant. Volsco Vbertino Cres. A. Io. Parrhasio. Io. B. Ascensio. Domitio Cald. in Sapphus epist. In Ibin Domitio Cald. Christ. Zaroto. Cum doctiss. annotationibus Ge. Merulae. Additis quamplurimis carminibus & Graecis, quae vbique in aliis deerant necnon vtilissimis apostillis cum tabula copiosissima & aptissimis figuris, quae nusque locorum hactenus impressa reperies. Atque omnia diligentiori cura per Rico. Scoelsium nuper recognita sunt
Anno:
1533
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Ovidius Naso, Publius
Titolo:
Consilia domini Guidonis pape cum repertorio. Consilia singularia et quorum materia quotidie in practica in omnibus curijs tam ecclesiasticis quam secularibus versatur: per bone memorie quondam dominum Guidonem Pape .ll. doctorem & parlamenti dalphinalis consiliarium: tempore quo ante adeptum officium annis trigintaquinque practicauerat edita: & ex eius proprijs typis sumpta: ac nuperrime castigata ...
Anno:
1533
Luogo di pubblicazione:
Lione
Autore:
Pape, Guy <1402ca.-1487ca.>
Titolo:
Iac. Sadoleti De liberis recte instituendis, liber
Anno:
1533
Luogo di pubblicazione:
Venezia
Autore:
Sadoleto, Jacopo <1477-1547>
Titolo:
Georgii Agricolae medici Libri quinque De mensuris & ponderibus: in quibus pleraque à Budaeo & Portio parum animaduersa diligenter excutiuntur
Anno:
1533
Luogo di pubblicazione:
Basilea
Autore:
Agricola, Georg <1494-1555>